Neoturanism

Merhum İsmail Çetişli Hoca'nın bir eseri ile başlayayım. İsmail Çetişli, Edebiyat Sanatı ve Bilimi Edebiyat Profesörü İsmail Çetişli'yi 2015'te zamansız kaybettik. Edebiyat Sanatı ve Bilimi , edebiyat sanatı ağırlıklı. Sınırlı Edebiyat Bilimi bölümünde, eleştiri, metin tahlili, kuram, edebiyat tarihi, karşılaştırmalı edebiyat, edebiyat sosyolojisi ve edebiyat eğitimi gibi konular yer alıyor. Yalnız Edebiyat Sanatı ismi daha isabetli olurmuş gibi. Kitaba iki puan veriyorum. Son bir yıldır okuduğum başka kitaplarda da rastladığım, kitaplardaki söyleşi (röportaj) bölümleri bana sıkıcı geliyor. Yazarlar bu söyleşileri okunacak kaynak listesinde verebilirler. Edebiyat Sanatı ve Bilimi , özlü sözlerle zenginleştirilmiş. "Edebiyat Dili" bölümünün yazarın çevirmenlerden çok hazzetmediği göze çarpıyor. Çetişli, "Türk Edebiyatının son bir buçuk asırda yaşanan değişimden olumsuz etkilendiğini" düşünüyor. Kitabın büyük kısmı Batılılaşma karşıtlığı üzerine kurulmuş. ...

Mart ayında okuduklarım, Tolstoy'la başlayalım. Lev Nikolayeviç Tolstoy, Efendi ile Uşağı (Çeviri: Mehmet Özgül) Tolstoy benim Rus Edebiyatında en yakın hissettiğim yazar. Katı gerçekçi olan sanatçı, zengin bir aileden gelmesine rağmen eserleri Marksizm'den etkiler taşıyor. Tolstoy Eserlerinde ara ara mülkiyeti eleştirir, özellikle Anna Karenina 'da yaptığı gibi ahlaki yargıların tutarsız ve bazen de ölümcül olabileceğini sorgular. Bunu doğrudan ifade etmeyip, bazen karakterlere söyletir bazen de onun eserin sonunda, hikayenin bütünü ele alındığında hissedilmesini sağlar. Okuyucuyu yargıların iki yüzlülüğü ve gerçekle yüzleştirir. Kitapta üç güzel öykü yer alıyor. Efendi ile Uşağı, Tipi ve Polikuşka.  Üçü de sert kış koşullarında geçiyor. İlk olarak 1895'te yayınlanan Efendi ile Uşağı, novella türünde bir başyapıt sayılabilir. Öyküde insanların zorlu kış koşullarında birbirine muhtaç olma konusu işlenmiş. Bunun yanında Polikuşka da bana çok sürükleyici geldi. Bu öyküde ...

Meu Pé de Laranja Lima by José Mauro de Vasconcelos My rating: 4 of 5 stars Ben de Şeker Portakalı'nı okuyanlar arasındayım artık. Daha önce başlamış bitirememiştim. Şeker Portakalı bir çocuk kitabı. Dört puanlık. Gazeteci Çetin Emeç'in kardeşi Aydın Emeç çevirmiş. Birçok çocuğun en çok etkilendiği kitapların başında. Brezilyalı yazar José Mauro de Vasconcelos'un en güzel kitabı. Güneşi Uyandıralım ve Delifişek kitapları ile bir üçleme oluşturuyor. 1964 Brezilyasında yoksul bir ana babanın çocuğunun, küçük José'nin (Hoze diye okunuyor) başından geçen maceralar... Filmi de çekilmiş, iki defa. Aurélio Teixeira ve Marcos Bernstein tarafından çekilen filmlerin ikisi de başarılı. Çocuklara mutlaka okutun derim. View all my reviews

Utopia by Thomas More My rating: 3 of 5 stars Önce Mina Urgan’ın 50 sayfalık önsözünü koymuşlar. Hiç de sevmem önsöz okumayı. Özellikle uzun olanları tabii. Fakat okudum. Bu önsözde Platon’un Devlet’i ile Utopia’nın karşılaştırılması önemli. Thomas More İngiliz Krallığında başbakanlık, avam kamarası başkanlığı gibi görevlerde bulunmuş ama 1535’te idam etmişler. Sakıncalı bir adam, sakıncalı bir kitap. 1516’da yayınlandığı Utopia aslında çok özel bir eser değil. O bir örnek sadece. Aşırı sıkı skolastiğe isyan niteliğinde buna benzer başka birçok kitap yazılmış. Utopia bunlardan biri. Hayali Utopia isimli ülkede yaşayan insanları anlatıyor. Bu ülkede mülkiyet yok, işler yardımlaşma ve dayanışma ile yürüyor. Bu kitabın ütopik sosyalizm kavramıyla da bağlantısı var. Ütopik sosyalistik fikirler daha eski tarihlere de dayandırılıyor. Platon’a, Diyojen’e (fıçıda yaşayan) kadar gidiyor. Marks ve Engels’ten sonrası bilimsel sosyalizm kabul ediliyor. View all my reviews

Beyaz Zambaklar Ülkesinde by Grigory Petrov My rating: 5 of 5 stars "İhtilâl yaptıran kitap..." Evet böyle bir görüş de var. Ancak bu yorum epey abartılı. Vaktiyle 27 Mayıs döneminde subaylar tarafından en çok okunan kitap diye bir haber yapılmış. Kitap Finlandiya'nın kalkınmasını anlatıyor. Finler Snelman ve diğer öğretmenler öncülüğünde bir mucize yaratıyorlar. Merhum Necdet Sancar bu önderlere "Finlandiya'daki Ülkücü öğretmenler" der. Kartal'da bir ilkokuldaydım. O zaman Beyaz Zambaklar Ülkesinde 'yi almış fakat başlamamıştım. Öğretmenler odasında masaya oturmuş, kitabımı okuyordum. Yaşlıca bir öğretmen elinde çayla geldi, oturdu. "Ne okuyorsunuz?" diye sordu. "Franz Kafka'nın Dava 'sını" dedim. "Ben Çalıkuşu 'na yeni başladım" dedi. Daha bana " Çalıkuşu 'nu okudunuz mu?" diye sormadan, "Nasıl, iyi bir kitap mı?" diye sordu. Ben "Olmaz mı? Reşat Nuri Günteki...

İkinci Adam Cilt 3 by Şevket Süreyya Aydemir My rating: 5 of 5 stars İsmet İnönü'yü anlatıyor. Enver'le başlayan dokuz kitaplık serinin son üç kitabı. İkinci Adam'ın 3. cildine kadar bildiklerinizi ayrıntılandırıyor. 3. ciltte, özellikle Atatürk sonrası döneme ilişkin önemli bilgiler var. Demokrat Parti dönemini de Aydemir'den okumakta fayda var. 27 Mayıs ihtilali, 22 Şubat-21 Mayıs başarısız ihtilal girişimleri konusunda da önemli kaynak. En yüksek puanı üçüncü cilde verdim. Şevket Süreyya Aydemir'in yazdığı Enver'i, Tek Adam'ı ve İkinci Adam'ı okumanızı tavsiye ederim. Bu vesile ile Enver Paşa'yı şehadetinin 95. yılında saygı ile anıyorum. Tinin şad, mekanın uçmak olsun Turan Orduları Başkumandanı! View all my reviews

Kuşatma by Füruzan My rating: 4 of 5 stars Kuşatma öykü yazarı Firuzan'ın ikinci kitabı. İlk olarak 1971'de yayınlanmış. Birinci kitabının adı Parasız Yatılı'ymış. Toplam altı öyküye yer vermiş. Kadın yazarlara özgü belli kalıpların oldukça ilerisinde. Anlatım başarılı, donanımlı, sanatlı ve güçlü. Özellikle "Ah Güzel İstanbul" ve "Redife'ye Güzelleme" öykülerinde erkekler arası diyalogları ustaca vermiş –en çok "Redife'ye Güzelleme"yi beğendim bu arada. Belli ki çok eğitimli bir kalem. Başka kadın yazarlarda bu gibi kısımlar yüzeysel kalıyor. Hemen hemen Sait Faik Abasıyanık kadar kıvrak bir üslup. Üstelik Firuzan da hep "küçük insanlar"ı anlatıyor. Bunlar pek göze çarpmayan önemsiz insanlar. Yani yazarın öykülerinde "büyük" olmayanların ismini zor söyleyebileceği mezeler, mesela robdöşambr, redingot gibi giysiler geçmiyor. Sait Faik'teki durum kesit öyküsü tarzı Füruzan'da yok. Zaten öyküler on...

Türk'ün Ateşle İmtihanı by Halide Edib Adıvar My rating: 5 of 5 stars Tüyler ürpertici. Anadolu'ya kaçış hikayesi gerilim filmlerini aratmıyor. Kurtuluş savaşı edebiyatımızda Halide Edip ile ilgili sahnelere sık yer verildiği dikkatimi çekiyordu. Türkün Ateşle İmtihanı'nın çok etkili bir eser olmasının bunda etkisi büyük. İnsan okudukça Kurtuluş Savaşının kıymetini daha iyi anlıyor. İngilizce versiyonu da var, hatta İngilizcesi daha önce yazılmış. Yalnız düşmanla değil aynı zamanda geri kalmışlık ile verilen bir savaşın anıları. Enteresan bir alıntı ile bitirelim. "Bütün tıraşlı ve gömleklilere kafir gözüyle bakıyorlardı." View all my reviews

Typhoon by Qaisra Shahraz My rating: 3 of 5 stars Qaisra Shahraz Pakistan edebiyatının güçlü bir kalemi. Köyde geçen romandaki erkek karakterler çok donuk. İyi de değil kötü de. Fakat kadın karakterlerin bilinçaltları didik didik. Belki kadınların okumasına yönelik diye düşündüğüm oldu. Hareketli bazı bölümlerde zaman fazla uzun süreliğine donduruluyor. Mesela çalınan kapı açılana kadar yazar konuyu uzun satırlarla derinleştiriyor, daha sonra kapıyı açtırıyor. Okumayı düşünürseniz, bize uzak bir coğrafyadaki Müslümanlık kültürünün farklılıklarına dikkat kesilmenizi tavsiye ederim. Sürükleyici, okurken sıkılmadım. Üç verdim. View all my reviews

Türk'ün Ateşle İmtihanı by Halide Edib Adıvar My rating: 5 of 5 stars Tüyler ürpertici. Anadolu'ya kaçış hikayesi gerilim filmlerini aratmıyor. Kurtuluş savaşı edebiyatımızda Halide Edip ile ilgili sahnelere sık yer verildiği dikkatimi çekiyordu. Türkün Ateşle İmtihanı'nın çok etkili bir eser olmasının bunda etkisi büyük. İnsan okudukça Kurtuluş Savaşının kıymetini daha iyi anlıyor. İngilizce versiyonu da var, hatta İngilizcesi daha önce yazılmış. Yalnız düşmanla değil aynı zamanda geri kalmışlık ile verilen bir savaşın anıları. Enteresan bir alıntı ile bitirelim. "Bütün tıraşlı ve gömleklilere kafir gözüyle bakıyorlardı." View all my reviews

Плаха by Chingiz Aitmatov My rating: 5 of 5 stars Dehşet bir kurt romanı. Bir roman bu kadar mı güzel olur? Aytmatov bir kurdun yaşamına meğerse dünyanın çilesi sığdırmış. Sanki okumuyor, kurtla beraber Issık Göl kıyısında geziyorsunuz. Tasvirler o kadar canlı. Rahat bir hafta etkisinden kurtulamazsınız. Bu eser Aytmatov’un, Sovyet rejimine en sağlam muhalefet eden romanlarından birisi aynı zamanda. Yanlarında bahsederseniz, sola gönül vermiş kişilerin biraz bozulacağı eserlerin başında geliyor Dişi Kurdun Rüyaları. 1986 yılında yayınlanan kitap belki de sıcaklığıyla "demir perde"yi eriten eserlerden birisi. Tıpkı Ergenekon'u eriten ateş gibi. Geçen ay, kitabı okumakta olan birisi Ekşi Sözlüğe “umarım birkaç 10 sayfa sonra yeniden kurtlara döner” yazmış. Doğru, Aytmatov sizi bazı bölümlerde kurtlardan uzak bırakıyor. Ama yine de sıkılmayacaksınız. Eminim üç beş on sayfa kurtlardan uzak kalsanız da okumaya devam edeceksiniz. Birkaç defa bile okuyabilirsiniz. B...

Dündar Taşer'in Büyük Türkiyesi by Ziya Nur My rating: 2 of 5 stars View all my reviews Sistematik değildi. Derleme görüntüsü var. Derinliği yetersizdi. Milliyetçi ancak muhafazakâr da bir kitap. 70'li yıllarda okumadım 5 verirdim. Bununla birlikte Taşer büyük bir teşkilatçı. Yaptıkları hiçbir zaman unutulmaz. 

Sergüzeşt by Samipaşazade Sezai My rating: 2 of 5 stars Sergüzeşt, 1888 yılında yayınlanmış. Türk Edebiyatının ilk birkaç romanından birisi. Buna rağmen konusu çok orijinal, bir cariyenin hayatını anlatıyor. İki verdim. Okunabilir. Hem iyi vakit geçirmiş olursunuz, hem de Türk romancılığının daha başlangıç evresine ilişkin fikir edinirsiniz. Böylece bu konular hakkındaki araştırmaları takip etmeniz daha kolay olabilir. View all my reviews

Kızıl Elma, Oğulla Buluşma, Beyaz Yağmur, Asker Çocuğu, Deve Gözü by Chingiz Aitmatov My rating: 3 of 5 stars Eser beş hikâyeden oluşuyor. Birinci hikâyenin adı “Kızıl Elma”. Kızıl Elma Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp gibi Türkçülerin eserlerinde sık karşımıza çıkan bir kavramdır. Aymatov’un Kızıl Elmasının filmi de çekilmiş. Hikâyede kızıl elma sunmak sevgi sunmak anlamına geliyor. Kızıl elma sunmamak da sevgiyi esirgemek. Ancak buradaki kızıl elma birlik beraberliği hatta büyük bir Türk birliği ülküsünü de sezdiriyor. Banuçiçek Kırzıoğlu’nun Aytmatov hakkında yazdığı bir makalede rastladım, bir sonraki esere geçmezden önce Cengiz Aytmatov’un bir sözünü aktarayım: “Sanat insanı derin düşüncelere sürmeli, sarsmalı, insanda acıma duygusu uyandırmalı, kötülüğü protesto ettirmeli, insanı üzmeli”. Derin düşüncelere dalmanız için bu kitaptaki hikâyeleri okumanızı tavsiye ederim. View all my reviews

Bereketli Topraklar Üzerinde by Orhan Kemal My rating: 2 of 5 stars Tecrübesiz ve saf üç genç, Yusuf, Hasan ve Ali Sivas’taki köylerinden yola çıkar, Çukurova’ya çalışmaya giderler. Şehrin ve Çukurova’nın acımasızlığı ikisini yer, öldürür. Yusuf köyüne sağ –biraz da yaralı– dönebilecektir. Romanda yalnız kapitalist-emekçi değil aynı zamanda köylü-şehirli çelişkisi etkisi var. Örneğin “donuyoruz” yerine “donuyok” deme vurgusu. Şehirli gibi konuşamama korkusu da önemli bilinmiştir, 50’li yıllarda. Din fanatikliğinin eşitsizliği arttıran etkisinin de ele alındığı görülüyor. Bu topraklarda Hacı Bayramı Veli zamanından beri hep böyle olmamış mı? Cehennem korkusu var sandıklarımız, yemez düşündüklerimiz, eşitlik sağlanır dediklerimiz, kitleleri hep cennet ümidi verip, kandırıp eşitsizliğe razı etmedi mi? Ve daha sonra lafı dolandırmadık mı “yiyecekse bunlar yesin” diye? Bereketli Topraklar Üzerinde’yi çokları Orhan Kemal’in en iyi romanı kabul ediyor. 1979’da bir filmi çekilmiş,...

The Empire of the Wolves by Jean-Christophe Grangé My rating: 3 of 5 stars Okumasam olmazdı! Güzel bir politik-polisiye. Belki de önce filmini seyrettiğim, sonra okuduğum tek kitap olmuştur. Okursanız, Türkiye’deki temel siyaset doktrinleri Fransa’dan, Paris’ten nasıl görünüyor epey fikir sahibi olabilirsiniz. Elbette en başta Bozkurtlar olmak üzere. Benim gördüğüm, yazar Türkiye’den Fransa’ya gidip orada faaliyet gösteren solu, modası geçmiş fikirlerin takipçisi olan ve zararlı terörist eylemler yapan bir grup olarak görüyor. Bunlara karşı müsamahakâr değil. İslamcıları da yine sorunlu görüyor. Bir kadın olarak Tansu Çiller’in başbakanlığa kadar yükselmesi takdir ediliyor. Grangé, ayrılıkçı Kürtçüleri de tehdit olarak kabul ediyor. Ülkücüler konusu… Ülkücülerin Fransa’dan bakınca iyi göründüğünü söyleyebiliriz. Yalnız biraz komplo yönü ağır basıyor haliyle. Türkeş yaşarken yurt dışından gelen insanlarla konuştuğumda, benzer şekilde “Türkeş’in yalnız Türkiye’deki değil dün...

Meu Pé de Laranja Lima by José Mauro de Vasconcelos My rating: 4 of 5 stars Ben de Şeker Portakalı'nı okuyanlar arasındayım artık. Daha önce başlamış bitirememiştim. Şeker Portakalı bir çocuk kitabı. Dört puanlık. Gazeteci Çetin Emeç'in kardeşi Aydın Emeç çevirmiş. Birçok çocuğun en çok etkilendiği kitapların başında. Brezilyalı yazar José Mauro de Vasconcelos'un en güzel kitabı. Güneşi Uyandıralım ve Delifişek kitapları ile bir üçleme oluşturuyor. 1964 Brezilyasında yoksul bir ana babanın çocuğunun, küçük José'nin (Hoze diye okunuyor) başından geçen maceralar... Filmi de çekilmiş, iki defa. Aurélio Teixeira ve Marcos Bernstein tarafından çekilen filmlerin ikisi de başarılı. Çocuklara mutlaka okutun derim. View all my reviews

Материнское поле by Chingiz Aitmatov My rating: 5 of 5 stars Bir annenin ağzından Avrupa'daki savaşın Türkistan'daki yıkıcı etkilerini anlatmış. Eşini ve üç çocuğunu kaybeden kahraman Kırgız annesi toprak ile yer yer Şamanist bir görüntü vererek dertleşiyor. Toprak Ana'nın 16. baskısını okudum. 16. baskı olmasına rağmen epey fazla baskı yanlışı var. Biraz da kısaltılmış bir çeviri. Yine de Ötüken Neşriyat bu eserleri okurlarla buluşturmaya devam ederek büyük bir hizmet gerçekleştiriyor. View all my reviews

Kürk Mantolu Madonna by Sabahattin Ali My rating: 4 of 5 stars Yazılalı 73 yıl olmuş. Fakat hala milyonlarca basılıyor. Bunun en önemli nedenlerinden birisi yazarın Raif Efendi'nin kişilik özelliklerini vermedeki üstün başarısı. Birçoklarının onda kendisinden bir şey bulması. Bu kadar çok okunmasının başka bir nedeni ise şu olabilir: Bazı kitaplar vardır, dokunaklı, duygusal ağlatan kitaplar dersiniz. Bu kitabı öyle algılamanızı istemem. Daha öte. Öyle bir yere geliyorsunuz, ilerlemek ne mümkün? Yüreğinize inecek sanıyorsunuz. Boğazınızda şiddetli bir ağrı başlıyor. Kürk Mantolu Madonna adeta sizi anafilaktik şoka sokuyor. Öyle böyle değil… Dört verdim. View all my reviews

Bu Ülke by Cemil Meriç My rating: 2 of 5 stars Bu Ülke’ye iki verebildim. Daha yüksek bir puan vermek mümkün olmadı. Biraz demode geldi. Batı karşıtlığı abartılı. İlk Ötüken tarafından yayınlanmış. Milliyetçiler çok sahip çıkmış kitaba. Sonunda bir yorumlar bölümü var, orada görülüyor. Sıkıcı olmaması için okumaya denemeler kısmından başlamak tavsiye ediliyor. Böyle yapmak benim hiç aklıma gelmedi, en baştaki biyografi kısmından başladım. Ezel’deki Ramiz Dayı gibi. Her sayfadan beş on vecize çıkar. O kadar etkili anlatımı var yani. Cemil Meriç’in bundan başka birkaç kitabını daha okuyabilirim. View all my reviews